leczenie-zacmy-u-psa

Przywrócić wzrok

W praktyce weterynaryjnej codziennie spotykamy się z chorobami oczu u psów. Jedną z częściej występujących jest zaćma (katarakta). Stanowi ona główną przyczynę niedowidzenia lub całkowitej ślepoty naszych podopiecznych. Upośledza soczewkę, powodując jej zmętnienie. Skutecznie leczy się ją jedynie operacyjnie.

Objawy zaćmy u psa

Objawy zaćmy mogą wystąpić u psa w różnym wieku, podobnie jak różne mogą być jej przyczyny. W środowisku lekarzy weterynarii i hodowców coraz częściej mówi się o dziedzicznej zaćmie wrodzonej. Podejrzewa się, że rodzą się z nią szczenięta wielu ras, ale dotychczas tylko u sznaucera miniaturowego została potwierdzona naukowo. Znacznie więcej ras ma udokumentowaną skłonność do zaćmy o charakterze dziedzicznym, lecz nie wrodzonym. Ta ujawnia się do dziewiątego roku życia, zwykle w wieku 5–8 lat.

Opiekunowie i hodowcy ras psów, u których choroba ta jest rozpoznawana tak późno, powinni szczególnie zadbać o regularne badania okulistyczne swoich zwierząt. Wprawne oko okulisty i specjalistyczny sprzęt są w stanie wychwycić objawy choroby, zanim staną się zauważalne dla opiekuna. Pierwsze zmiany w soczewce przy zaćmie wrodzonej pojawiają się pomiędzy pierwszym a trzecim rokiem życia psa. Wiedza na ten temat pozwala uniknąć wprowadzenia do hodowli niewłaściwego materiału genetycznego.

Błędem byłoby uważać, że jedynie oczy psów rasowych są dotknięte zaćmą. Zgodnie z badaniami statystycznymi u mieszańców częściej zdarza się ona powyżej dziesiątego roku życia (tzw. zaćma starcza). Również zaćma cukrzycowa (metaboliczna) częściej jest rozpoznawana u psów nierasowych, jako że mają one większe skłonności do cukrzycy.

Światełko w tunelu

Dotychczas nie udało się opracować skutecznego leczenia farmakologicznego tej choroby. Wybór istnieje pomiędzy technikami operacyjnymi, wśród których największą skuteczność ma fakoemulsyfikacja (od ang. phacoemulsyfication). Polega ona na ultradźwiękowym rozdrobnieniu upośledzonej soczewki, a następnie usunięciu jej mas. Można wszczepić nową, sztuczną soczewkę. Na temat tej metody rozmawiałam z doktorem Jackiem Garncarzem, który ukończył podyplomowe studia z zakresu okulistyki weterynaryjnej w Londynie i od ponad dziesięciu lat prowadzi Okulistyczny Gabinet Weterynaryjny w Warszawie.

Doktor Garncarz jako pierwszy lekarz weterynarii w Polsce usunął uszkodzoną soczewkę metodą fakoemulsyfikacji. Od tego czasu minęło sześć lat, a zabiegi ultradźwiękowego usuwania zaćmy na stałe weszły do jego grafiku. Zaletami metody jest niewielkie nacięcie rogówki, dobry dostęp do komory przedniej oka (ze stosunkowo nieznacznym uszkodzeniem nabłonka rogówki) oraz możliwość całkowitego usunięcia fragmentów soczewki.

Wysoka skuteczność sięgająca 95% brzmi bardzo zachęcająco, niemniej należy zdawać sobie sprawę z tego, że jest to najtrudniejsza operacja okulistyczna, obarczona dużym ryzykiem. Jej powodzenie w największym stopniu zależy od umiejętności lekarza, jednak postępowanie pooperacyjne (regularne wpuszczanie kropli do oczu psa) spoczywa na opiekunie.

Przed operacją

Odpowiedzialność opiekuna i możliwość współpracy z nim to jeden z podstawowych warunków, jakie stawia doktor Garncarz, kwalifikując pacjenta do operacji. Ponieważ zabieg przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym, pies musi być w dobrym stanie zdrowia i mieć wydolne narządy ważne dla metabolizmu leków do narkozy, czyli: nerki, wątrobę i układ krążenia.

Przed podjęciem decyzji o operacji zaćmy konieczne jest również ustalenie zaawansowania choroby. Niestety istnieje rozbieżność pomiędzy czasem, w którym zabieg najłatwiej jest przeprowadzić (gdy soczewka pozostaje w miarę elastyczna), a techniczną możliwością oszacowania ryzyka. Zmętnienie soczewki w przebiegu zaćmy uniemożliwia badanie dna oka, a tym samym ocenę siatkówki, podczas gdy wiedza o jej stanie jest niezbędna do oceny powodzenia operacji.

W Polsce nie ma jeszcze możliwości przeprowadzenia u zwierząt badania elektroretinograficznego (ERG), polegającego na ocenieniu zmian potencjału czynnościowego powstającego w siatkówce oka pod wpływem błysku świetlnego. Nawet przy całkowitej zaćmie dobrze jest znać stan siatkówki, zanim soczewka stanie się całkowicie nieprzezierna. Degeneracja siatkówki uniemożliwia prawidłowe widzenie i dlatego po jej stwierdzeniu zabieg fakoemulsyfikacji jest bezzasadny. Generalnie myśl jest taka, aby, wykonując zabieg wysokiego ryzyka, działać na oku całkowicie niewidomym z powodu zaćmy.

Zaćma zaćmie nierówna

Zdaniem doktora Garncarza metoda fakoemulsyfikacji najlepiej sprawdza się przy zaćmie krótkotrwałej, a dobrym przykładem jest zaćma cukrzycowa. Zwykle rozwija się ona bardzo szybko, powodując całkowite upośledzenie wzroku, jednak soczewka pozostaje elastyczna. Czas trwania zaćmy (tzw. dojrzałość) ma wpływ na konsystencję soczewki, ta natomiast na długość działania ultradźwiękami w trakcie zabiegu operacyjnego.

Uważa się, że bezpieczne użycie ultradźwięków w obrębie gałki ocznej to maksimum trzy minuty. Zdarza się, że pacjent przygotowany do zabiegu „fako” ma usuwaną zaćmę metodą ekstrakcji zewnątrztorebkowej, gdyż soczewka jest zbyt twarda, a jej emulsyfikacja trwałaby za długo.

Rasy psów, u których potwierdzono dziedziczny charakter zaćmy:

  • amerykański cocker spaniel,
  • boston terrier,
  • cavalier king charles spaniel,
  • chesapeake bay retriever,
  • golden retriever,
  • labrador retriever,
  • duży münsterlander,
  • owczarek belgijski,
  • owczarek niemiecki,
  • owczarek staroangielski (bobtail),
  • pudel duży (standard),
  • seter irlandzki,
  • sznaucer miniaturowy,
  • siberian husky,
  • staffordshire bull terrier,
  • walijski springer spaniel.

Okulary po zabiegu

W warszawskim Okulistycznym Gabinecie Weterynaryjnym pacjent ma zwykle usuniętą zaćmę jednostronnie z jednoczesnym wszczepieniem sztucznej soczewki. Samo usunięcie zaćmy znacznie poprawia komfort życia zwierzęcia, jednak oku brak możliwości akomodacji. Pies jest w stanie się poruszać bez wpadania na przedmioty, jednak trudno mu się bawić zabawkami czy ocenić właściwie odległość.

Doktor Jacek Garncarz mówi, że „pies bez wszczepienia sztucznej soczewki nie wpadnie na drzewo, ale spadnie z krawężnika”. Okulary czy soczewki zewnątrzgałkowe (tzw. szkła kontaktowe) mają u psów bardzo ograniczone zastosowanie i są mało praktyczne. Owszem, używa się okularów (tzw. dogglesów), jednak ich zadaniem nie jest korekcja wzroku, ale ochrona rogówki przed uszkodzeniem. Ma to szczególne znaczenie po zabiegach operacyjnych lub u psów słabo i całkowicie niewidzących (zanim nauczą się poruszać w bezpieczny sposób).

Soczewkę wewnątrzgałkową wszczepia się bezpośrednio po usunięciu soczewki uszkodzonej i u psa powinna ona mieć wartość 40 dioptrii. Dla porównania wszczepiane soczewki u człowieka zwykle mają 16–18 dioptrii. Powrót do pełnego widzenia u psa wynosi zwykle dwa tygodnie od operacji. Poprzedzony jest żmudnym wpuszczaniem kropli (wielokrotnie w ciągu dnia) niwelujących zapalenie błony naczyniowej oka.

Nowa jakość życia

Istnieje możliwość przeprowadzenia obustronnej operacji, jednak poprawa jakości życia pacjenta, gdy widzi on tylko na jedno oko, jest imponująca. Niemałe znaczenie dla operacji jednostronnej mają koszty zabiegu. Jest on uzależniony od wielkości zwierzęcia i aktualnych cen sztucznych soczewek, które kupowane są w Europie Zachodniej. Do wykonania operacji, oprócz dużego doświadczenia, umiejętności i delikatności, niezbędny jest bardzo kosztowny sprzęt. Obecnie pełny koszt zabiegu w Warszawie zamyka się w przedziale 2000–2500 tys. złotych.

Również w Lublinie i Wrocławiu można ultradźwiękowo usunąć nieprzezierną soczewkę. Jako opiekunka psa niewidomego wiem, że czworonóg znakomicie przystosowuje się do swojego kalectwa, pod warunkiem, że nie odczuwa bólu. Moja Nutka, podengo portugalskie, całkowicie straciła wzrok prawie dwa lata temu.

Bezpośrednią przyczyną utraty zdolności widzenia była jaskra podnosząca w znaczny sposób ciśnienie śródgałkowe oka, które u większości psów nie powinno przekroczyć 25 mm Hg. Początki były dosyć trudne, ale z czasem Nutka nauczyła się poruszać z odpowiednim wyczuciem. Gdyby jednak istniała możliwość przywrócenia jej wzroku choć w jednym oku, nie wahałabym się nawet chwili.

Dominika Borkowska-Bąkała
lekarz weterynarii

O AUTORZE

KOMENTARZE

3 komentarze do wpisu „Przywrócić wzrok”

  1. Macie błąd w artykule. Piszecie że w Polsce nie ma możliwości przeprowadzenia badania ERG. Na pewno takie badanie można przeprowadzić w Olsztynie u doktora Marcina Lwa. Specjalizuje się w leczeniu zaćmy metodą fakoemulsyfikacji wraz ze wszczepieniem nowej soczewki. Nasza psina przeszła tam pełną terapię i wiem jak bardzo zmienia się życie zwierzaka po takim zabiegu. To odmłodzenie o kilka lat.

  2. Mój piesek ma mieć wykonane badanie ERG przed operacją zaćmy, która odbędzie się w Warszawie , wszystko u pana dr Garncarza, tzn, że w Warszawie już istnieje możliwość wykonania tego badania. Ale rozumiem artykuł z 2018 roku.W każdym razie niewielka aktualizacja

Dodaj komentarz

PRZECZYTAJ WIĘCEJ CIEKAWYCH ARTYKUŁÓW

Czego nie może jeść pies
Zdrowie

Czego nie może jeść pies? Lista produktów

Czy pies może jeść orzechy, czekoladę albo surowe mięso? Przeczytaj więcej o produktach zakazanych dla czworonogów. Jakie są objawy zatrucia? Kliknij i zobacz.

RASY PSÓW

Foxhound angielski
Saarlooswolfhond
Wetterhoun
Field spaniel
Elkhund szary
Lakeland terrier
Grand basset griffon vendeen
Łajka jakucka

newsletter

Otrzymuj informacje
o najnowszych poradach prosto do swojej skrzynki

Podaj swój adres