Babeszjoza i boreljoza u psów

Babeszjoza i borelioza u psów

Wiosną wygłodzone kleszcze ruszają do zmasowanego ataku na nasze psy. W Warszawie już w pierwszej połowie lutego odnotowano przypadki babeszjozy.

Opiekunowie psów często nie rozróżniają tych dwóch chorób, których nosicielami są kleszcze. Tymczasem boreliozę wywołują bakterie, a babeszjozę – pierwotniaki. Obie choroby odkleszczowe należy rozpatrywać, uwzględniając cykl rozwojowy kleszczy – pajęczaków odpowiedzialnych za przenoszenie ich na psy (a boreliozy także na ludzi).

Babeszjoza (piroplazmoza)

Jej przyczyną są jednokomórkowe pierwotniaki rzędu Piroplasmida z rodzaju Babesia: Babesia canis i Babesia gibsoni. Wywoływana przez nie choroba była uważana w Polsce za tropikalną do czasu opisania jej przez pracowników Kliniki Chorób Wewnętrznych Wydziału Weterynarii w 1966 roku. Liczba zachorowań na babeszjozę wzrosła w ciągu ostatnich 20 lat, stając się przyczyną śmierci wielu psów.

Pierwotniaki Babesia przebywają w gruczołach ślinowych kleszczy Dermacentor reticulatus i Rhipicephalus sanguineus, aby w momencie żerowania na psie dostać się do krwi zaatakowanego żywiciela. Wnikają do krwinek czerwonych, w których namnażają się przez podział. Po kilku dniach opuszczają erytrocyty, powodując ich rozerwanie, wydalenie produktów przemiany materii i enzymów bakteryjnych do krwi, i zasiedlają kolejne krwinki.

Niespecyficzne objawy choroby, jak posmutnienie psa, gorączka i osłabienie, pojawiają się zwykle 1–6 dni od ukąszenia. Hemoglobina z uszkodzonych krwinek dostaje się do moczu i dochodzi do hemoglobinurii, czyli charakterystycznego dla choroby brunatnego zabarwienia moczu (kolor mocnej herbaty). Występuje podwyższona ciepłota ciała, brak apetytu, bladość błon śluzowych lub ich zażółcenie, może pojawić się biegunka i wymioty.

Hemoglobina wydostająca się ze zniszczonych krwinek działa toksycznie na nerki i wątrobę. Zniszczenie dużej ilości erytrocytów powoduje niedotlenienie organizmu. Choroba zaczyna atakować nerki, serce, stawy, skórę i oczy. Szybkie rozpoznanie i rozpoczęcie leczenia rokuje pomyślnie, lecz niestety czasem opiekunowie zwlekają (2–3 dni) z wizytą w lecznicy. W rozpoznaniu pomocna jest informacja o znalezieniu kleszcza na psie lub o spacerze w terenie znanym z ich występowania. Przebieg choroby i wynik badania hematologicznego zwykle wystarczają do stwierdzenia obecności pierwotniaków w krwinkach.

Borelioza (choroba z Lyme)

W 1975 roku opisano 12 przypadków zachorowań dzieci z objawami zapaleń stawów w stanie Connecticut w USA, w miejscowości Old Lyme. Kilka lat później Willy Burgdorfer wyizolował z kleszcza krętki z rodziny Spirochaetaceae rodzaju Borrelia, których gatunek nazwano Borrelia burgdorferi (od nazwiska badacza). Boreliozę u psów i ludzi powodują również krętki: Borrelia afzelli i B. garinii. Podobnie jak piroplazmoza choroba ta występuje w rejonach bytowania kleszczy. U psów pojawia się gorączka, brak apetytu, posmutnienie, kulawizny, często poprzedzone kilkudniowym lub kilkumiesięcznym gorszym samopoczuciem. Kulawizny zanikają i ponownie wracają.

Sporadycznie chorobie towarzyszy kłębuszkowe zapalenie nerek prowadzące do ich niewydolności i obrzęków łap. Przy zakażeniu Borrelia garinii może dojść do zapalenia wątroby. Zdarza się zapalenie opon mózgowych, padaczka, porażenia nerwu twarzowego lub niedowłady kończyn. U ludzi choroba zaczyna się od zaczerwienienia miejsca, gdzie wkłuł się kleszcz, w ciągu trzech dni i wytworzenia się rumienia przesuwającego się na skórze (rumienia wędrującego), trwającego około 30 dni. U psów pojawia się bardzo rzadko.

Cykl rozwojowy kleszcza

W Polsce występuje około 20 gatunków kleszczy (na świecie opisano 850 gatunków tych pajęczaków!). Inwazji na psy najczęściej dokonuje pięć gatunków: kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), kleszcz jeżowy (I. hexagonus), kleszcz lisi (I. crenulatus) i kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatus) oraz kleszcz psi (Rhipicephalus sanguineus). Dorosła samica kleszcza żeruje na zwierzęciu (lub człowieku) przez 4–6 dni.

Najedzona, odłącza się od skóry i spada na podłoże, gdzie składa około 2000 do 5000 jaj – tym więcej, im więcej krwi zdołała pobrać. Składanie jaj trwa od kilku dni do trzech tygodni, wkrótce samica ginie. Na wiosnę z jaj wylęgają się larwy wielkości 0,6 mm zaopatrzone w trzy pary odnóży. Larwy żerują na małych żywicielach, myszach, innych drobnych gryzoniach lub jeżach (osiągają do 2 mm). Następnym stadium rozwoju kleszcza (po wylince) jest nimfa z czterema parami odnóży (wielkości 1,2 mm przed żerowaniem i 2 mm po żerowaniu).

Nimfy również odżywiają się krwią, ale nieco większych zwierząt: zajęcy, wiewiórek lub ptaków. Najedzone, odpadają, aby w podłożu przejść wylinkę i jako dorosły kleszcz (2,4–4,8 mm) szukać nowego żywiciela. Do zakażenia kleszczy dochodzi w stadium larwy i nimfy, rezerwuarem bakterii są gryzonie, ptaki, jelenie, sarny i dziki. Larwy i nimfy muszą choć raz żerować na ssaku, aby mogły się przekształcić w następną formę rozwojową. Sprzyja im wilgotna, ciepła atmosfera, dlatego największą aktywność wykazują wiosną (marzec–maj) i jesienią (wrzesień–październik).

Gdy robi się chłodniej (listopad–grudzień), opiekunowie często przestają zabezpieczać swoje psy preparatami przeciwkleszczowymi. To błąd, bo aktywność kleszczy nie zanika tak szybko.. W lecznicach weterynaryjnych odnotowywane są przypadki chorób odkleszczowych przez cały rok: w listopadzie, w ciepłym grudniu, czasem w styczniu, a już zawsze w lutym i marcu! Cykl rozwojowy kleszczy trwa od roku do trzech lat. Nie wszystkie potrzebują trzech żywicieli, niektórym gatunkom wystarcza jeden żywiciel, innym dwóch.

Kleszcz – przenosiciel chorób

Strategia znajdowania żywiciela zależy od temperatury, długości dnia (światła), wyczucia dwutlenku węgla, amoniaku i ciepła ciała „ofiary”. Kleszcze najczęściej czyhają na wysokich źdźbłach trawy lub przyczepione pod liśćmi krzewów. Czekają z wyciągniętymi do góry przednimi odnóżami, w których znajduje się wyspecjalizowany organ wyczuwający dwutlenek węgla i ciepło zbliżającego się ssaka. Niektóre pełzną w kierunku zwierzęcia; zaobserwowano, że potrafią przebyć do celu 21 metrów! Osobniki, którym nie uda się zdobyć żywiciela, mogą żyć bez pokarmu przez dwa lata.

Żerowanie kleszcza zaczyna się od zagłębienia narządów pyszczkowych w skórze zwierzęcia lub człowieka i wydzielenia twardniejącej śliny tworzącej cementową otoczkę mocującą narządy gębowe w skórze żywiciela. Następnie (po około 24  godzinach) wydziela on drugi rodzaj śliny zapobiegającej krzepnięciu krwi, zawierającej bakterie lub pierwotniaki, i w tym momencie dochodzi do przeniesienia choroby. Pod wpływem śliny kleszcza następuje namnażanie krętków, czyli czynnika chorobotwórczego, w skórze zaatakowanego ssaka, skąd przedostają się do krwiobiegu i choroba się rozwija.

Diagnozowanie i leczenie

W rozpoznawaniu obu chorób stosuje się testy serologiczne: ELISA i immunofluorescencji pośredniej. U psów z objawami boreliozy występuje wysokie miano przeciwciał, od 512 do 16384. Ważną wskazówką jest narastające miano w czasie kolejnych badań. W przypadku babeszjozy badanie rozmazu z krwi pod mikroskopem pozwala odnaleźć pierwotniaki w krwinkach. Zdarzają się jednoczesne zakażenia psa obiema chorobami odkleszczowymi. Przy boreliozie stosuje się specyficzne antybiotyki oraz leczenie objawowe (m.in. środkami przeciwbólowymi i przeciwzapalnymi). Babeszjozę leczy się środkami przeciwpierwotniaczymi, preparatami osłaniającymi nerki i watrobę, często potrzebne są kroplówki, czasem transfuzje krwi.

Zapobieganie

Należy unikać spacerów z psem w miejscach znanych jako endemiczne tereny dla babeszjozy i boreliozy. Po spacerze należy obejrzeć dokładnie całego psa. Wyczesać sierść gęstym grzebieniem i sprawdzić miejsca za uszami, przy oczach, na uszach, brzuchu, po wewnętrznej stronie ud. Kleszcze usuwa się pincetą lub przeznaczonym do tego specjalnym narzędziem (do nabycia w sklepach z artykułami dla zwierząt).

Kleszcze występują nawet na trawnikach w centrum miasta, w parkach i ogrodach działkowych, konieczne jest więc stosowanie odpowiednich preparatów przeciwkleszczowych. Wybór jest duży: tabletki doustne, obroże, preparaty do oprysku i krople na skórę (spot-on). Decyzja, który preparat zastosować, powinna być uzależniona od wielkości psa, rodzaju jego włosa oraz aktywności. Niektóre środki nie powinny być stosowane u psów kąpiących się w naturalnych zbiornikach wodnych (gdyż są trujące dla ryb). Zawsze dobrze jest zasięgnąć w tej sprawie porady lekarza weterynarii.

Dr n. wet. Janina Staniszewska

Zapisz

O AUTORZE

KOMENTARZE

Dodaj komentarz

PRZECZYTAJ WIĘCEJ CIEKAWYCH ARTYKUŁÓW

Czego nie może jeść pies
Zdrowie

Czego nie może jeść pies? Lista produktów

Czy pies może jeść orzechy, czekoladę albo surowe mięso? Przeczytaj więcej o produktach zakazanych dla czworonogów. Jakie są objawy zatrucia? Kliknij i zobacz.

RASY PSÓW

Foxhound angielski
Saarlooswolfhond
Wetterhoun
Field spaniel
Elkhund szary
Lakeland terrier
Grand basset griffon vendeen
Łajka jakucka

newsletter

Otrzymuj informacje
o najnowszych poradach prosto do swojej skrzynki

Podaj swój adres