symbolika-psa

Symbolika psa

Pies symbolizuje towarzysza i opiekuna. Jest postrzegany jako uosobienie lojalności, wierności, uczciwości i gotowości do walki w obronie właściciela. Czyżby? Dlaczego wobec tego nazwanie kogoś „psem” jest obelżywe w tak wielu kulturach? Co na przestrzeni dziejów pies symbolizował w Europie, a co w kulturach spoza Starego Kontynentu?

Pies towarzyszy człowiekowi wystarczająco długo, by wokół jego postaci narosła ogromna liczba przesądów, a jego symbolika stała się niejednoznaczna i skomplikowana. Bo i jak dawni ludzie tłumaczyli sobie nadzwyczajną przenikliwość psa i jego zdolność do rozpoznawania ludzkich emocji, jak nie poprzez opowieści o jego boskim (lub diabelskim…) rodowodzie.

W czasach starożytnego Rzymu oraz w średniowieczu rzadko kto uważał psy za zwierzęta pożyteczne. Nieznajomość ich psychiki oraz wrodzony strach przed powszechnymi wówczas wilkami zrodziła wiele przesądów ludowych, np. ten, że wycie psa jest zapowiedzią zgonu.

Dla starożytnych Rzymian psy pełniły najczęściej funkcję obronną. Składano je w ofierze podczas święta Luperkalii [poświęconych Luperkusowi, pasterskiemu bogu chroniącemu przed wilkami – przyp. red.], ale również dla ochrony nowonarodzonych dzieci. W ten sposób przez całe życie dziecka duch czworonoga miał strzec je przed wszelkimi nieszczęściami.

Głęboka wiara w ochronną moc psa sprawiła, że części ciała tego zwierzęcia stały się symbolem przezwyciężania chorób oraz talizmanem, używanym w trakcie wielu rytuałów.
Pies towarzyszył też greckim i rzymskim bogom związanym z polowaniem.
Zaś wycie – dźwięk, który jak dziś wiemy, wydają psowate, by ustalić swoją lokalizację – uznawano za zwiastun rychłej śmierci. Trudno dowieść autentyczność legendy, ale według greckiego podania król Aristodemus, praprawnuk Heraklesa, do tego stopnia wierzył w ów przesąd, że zabił się, gdy modląc się przed ołtarzykiem domowym usłyszał wycie psa.

Niebezpiecznie stało się, gdy zaczęto wiązać psy z grzechem i nieczystością, a w związku z tym z diabłem. W Biblii psy wiodły marny żywot. W Starym Testamencie pies przedstawiany jest jako symbol grzechu.

W Piśmie znajdujemy niewiele pozytywnych wzmianek o psach. Jedna z nich znajduje się w przypowieści o bogaczu i Łazarzu, kiedy to jedynie psy zlitowały się nam chorym Łazarzem i przyszły lizać jego rany. Psy, jako najmarniejsze z ziemskich istot chciały pocieszyć nieszczęśnika i ukazały, jak nisko upadł nieszczęsny Łazarz. Można też zaryzykować stwierdzenie, że zauważono w ten sposób psią skłonność do empatii.

Swoją drogą, aż do późnego średniowiecza Chrześcijanie byli przekonani, że język psa leczy rany, w związku z tym nie brakowało chętnych na pozbawianie psów tej części ciała.

Nawiązując do średniowiecza – kojarzymy je z polowaniem na czarownice i czarne koty. Jednakże koty padły ofiarą masowej histerii dopiero w XV i XVI wieku, choć łączono je z czarami już w X wieku. Co ciekawe, z racji na swoją samodzielność i pożyteczność przy łapaniu szczurów (np. podczas epidemii dżumy), koty powszechnie ceniono.

Natomiast psy, począwszy od wczesnego średniowiecza, budziły lęk i obrzydzenie, ponieważ wałęsały się w sforach po wsiach, nierzadko czyniąc szkody wśród zwierząt gospodarskich. Przez swoją zmyślną naturę przywodziły na myśl diabelskie istoty. Czarne czworonogi uważano za towarzyszy diabła, wierzono też, że czarownice potrafią zamieniać się w czarne psy.

Widać to było nawet w ówczesnym prawie. W średniowieczu powieszenie skazańca na szubienicy razem z psami uchodziło za dodatkową karę i odebranie godności. (Prawdopodobnie stąd wywodzi się przysłowie „wieszać na kimś psy”) .
Jedynie na dworach, gdzie trzymano szlachetne rasy myśliwskie, kwitła symbolika psa
jako wiernego i dobrotliwego towarzysza, broniącego swego pana nawet za cenę śmierci. Pies białej maści wyrażał dobroć i pobożność osoby, u której stóp był przedstawiany.

Białe pieski był również symbolem udanego małżeństwa. Dlatego zaczęto używać ich wizerunków w heraldyce, ale jedynie psów szlachetnych ras, np. chartów lub talbotów, wymarłej już rasy przypominającej współczesne bloodhoundy.

Dla Celtów pies był przykładem odwagi, honoru i ogromnej lojalności. Psy były szkolone do walki i obrony. Psy gończe, obdarzone magicznymi właściwościami, były towarzyszami wielu celtyckich bohaterów. Irlandzcy Filidh (jasnowidzowie) żuli mięso psa w rytuale, by mieć prorocze wizje.

Odważni wojownicy byli zaś honorowani przydomkiem „pies”. To samo określenie w Chrześcijańskiej Europie było obelgą. Podobnie, celtycki heros Cuchulain otrzymał swój przydomek po zabiciu psa kowala Culanna (Cu Chulann). Psy łączono z Nodensem, celtyckim bogiem wód, polowania i uzdrowienia i przedstawiano go jako psa z ludzką twarzą.
W Afryce czworonóg uczestniczy w micie o powstaniu rodzaju ludzkiego.

W Chinach psy od wieków są symbolem i zapowiedzią przyjaźni. Pies Fo [jego protoplastą był mastif tybetański – przyp. red.] i jego podobizny mają chronić miejsca kultu oraz majątek właściciela.

W wierzeniach słowiańskich występował Siemargł, istota podobna do gryfa z mitologii perskiej, lecz posiadająca ciało psa. Było to bóstwo opiekuńcze, zajmujące się przede wszystkim obejściem domu i dbające o urodzaj na polu.

W Ameryce Północnej wiele plemion indiańskich umieszczało psy w miejscach honorowych. Miały one chronić władców i były symbolem lojalności. W plemieniu Cheyenne grupa wojowników zwanych psami było odpowiedzialnych za ochronę wioski.

W baroku symbol psa był już w miarę ustabilizowany; i był to wizerunek raczej pozytywny. Powoli stawały się symbolami odwagi, wierności i lojalności, np. w 1688 roku mops został oficjalnym psem holenderskiej rodziny królewskiej – Huis van Oranje-Nassau, a około 1736 roku tajnym symbolem Zakonu Mopsa (Mopsorden) , masońskiego ugrupowania kobiet.

Symbolika psa jest zatem bardziej złożona, niż się to z pozoru wydaje. Jedna rzecz pozostaje niezmienna, niezależnie od kultury czy epoki – pies jako symbol przywiązania i wierności. W dzisiejszej Europie postrzegamy czworonogi jako przyjaciół, pracowników i powierników najskrytszych myśli. Pozytywne psie cechy zależą w głównej mierze od nas i tego, jak psy traktujemy. Warto, by były jak najlepsze…

Zapisz

O AUTORZE

KOMENTARZE

Dodaj komentarz

PRZECZYTAJ WIĘCEJ CIEKAWYCH ARTYKUŁÓW

Czego nie może jeść pies
Zdrowie

Czego nie może jeść pies? Lista produktów

Czy pies może jeść orzechy, czekoladę albo surowe mięso? Przeczytaj więcej o produktach zakazanych dla czworonogów. Jakie są objawy zatrucia? Kliknij i zobacz.

RASY PSÓW

Foxhound angielski
Saarlooswolfhond
Wetterhoun
Field spaniel
Elkhund szary
Lakeland terrier
Grand basset griffon vendeen
Łajka jakucka

newsletter

Otrzymuj informacje
o najnowszych poradach prosto do swojej skrzynki

Podaj swój adres