Niejednokrotnie pisaliśmy o przypadkach, kiedy niezbędna okazała się szybka transfuzja. Jednakże krew przetacza się nie tylko w nagłych sytuacjach. Niektórym psom zabieg ten regularnie przedłuża życie. Jest to możliwe dzięki determinacji właścicieli i istnieniu banku psiej krwi.

Kilka miesięcy temu przejęłam opiekę lekarską nad młodym labradorem ze zdiagnozowaną hemofilią typu A, nazywaną klasyczną hemofilią. Skazę krwotoczną, polegającą na niedoborze VIII czynnika krzepnięcia, rozpoznał prawie dwa lata wcześniej inny lekarz weterynarii - moja siostra. Raj był wówczas kilkumiesięcznym szczeniaczkiem, który miał często siniaki i krwiaki po zwykłej zabawie z innymi psami.

Zauważalnymi dla właściciela objawami skaz krwotocznych są: łatwo tworzące się podskórne wylewy, krwiaki, krwawienie z błon śluzowych (najczęściej nosa i jamy ustnej), wylewy do stawów i wywołane przez nie kulawizny, krwiomocz oraz ciemne (smoliste) stolce spowodowane krwawieniem z przewodu pokarmowego. Zdarza się, że podejrzenie choroby pojawia się dopiero podczas problemów z zatamowaniem krwawienia w trakcie planowego zabiegu operacyjnego (jak sterylizacja czy kastracja) lub po urazie (np. pogryzieniu czy wypadku komunikacyjnym).

Klasyczna hemofilia jest najczęstszą koagulopatią (zaburzeniem krzepnięcia krwi) zwierząt towarzyszących, uwarunkowaną genetycznie i sprzężoną z płcią (z chromosomem X). Niektóre rasy psów są szczególnie skłonne do zaburzeń krzepliwości, choć praktyka weterynaryjna wykazuje, że na hemofilię może zachorować każdy pies (zarówno rasowy, jak i kundel).

Życiodajny czynnik
Od momentu rozpoznania choroby Raj miał przeprowadzonych prawie 40 transfuzji krioprecypitatu (mrożonego koncentratu białek osocza) umożliwiających mu normalne życie. Ten młody, wesoły labrador musi stawiać się w lecznicy na przetoczenie regularnie co cztery tygodnie. Takie odstępy w podawaniu brakującego VIII czynnika krzepnięcia pozwalają psu czuć się dobrze i nie wykazywać objawów klinicznych choroby. Raj podobnie jak inne młode labradory uwielbia zabawy i szaleństwa, w których na co dzień towarzyszy mu biszkoptowa labradorka Monia. Niestety, dłuższa przerwa między transfuzjami powoduje spadek jego kondycji, osłabienie oraz problemy żołądkowo-jelitowe.

Trudne początki
Diagnostyka i początki leczenia nie były łatwe. Podstawowe badanie krwi nie przynosiło odpowiedzi na pytanie, dlaczego szczenię okresowo gorzej się czuje i ma skłonności do podskórnych wynaczynień. Na podstawie objawów klinicznych podejrzewano koagulopatię. Aby ją potwierdzić i zróżnicować, konieczne było wykonanie badań dodatkowych, których w naszym kraju nie przeprowadzano. Wybór padł na niemieckie laboratorium Laboklin, do którego została posłana krew Rajka pobrana do specjalnych koagulacyjnych probówek.

W przebiegu hemofilii typu A charakterystyczne jest wydłużenie czasu kaolinowo-kefalinowego (APTT) i znaczne obniżenie aktywności czynnika VIII, podczas gdy ilość płytek krwi (trombocytów), czas krwawienia oraz czas protrombinowy (PT) pozostają prawidłowe. Aktywność niezbędnego do życia czynnika VIII wynosiła u Rajka poniżej 20 proc. przy normie zaczynającej się powyżej 60 proc. Metodą prób i błędów należało określić, jak często pies będzie musiał mieć przeprowadzane transfuzje, gdyż u każdego chorego zwierzęcia czas metabolizmu przetoczonego materiału jest indywidualny.

Codzienność
Leczenie Raja i częste transfuzje są możliwe dzięki determinacji właścicieli psa, państwa Agaty i Łukasza Ryszawy, oraz istnieniu Banku Krwi im. Milusia. Potrzebnych było kilka miesięcy, aby domówić w szczegółach współpracę pomiędzy lecznicą, właścicielem psa a bankiem krwi. Comiesięczne przetoczenie krioprecypitatu to dosyć spory wydatek w domowym budżecie (ok. 500 zł), lecz opiekunowie chorego labradora nie mają najmniejszych wątpliwości, że warto. Dzięki temu pies może cieszyć się życiem, a oni jego radością i każdym wspólnie spędzonym dniem.

Rola opiekunów chorego psa nie kończy się na dowiezieniu go do lecznicy w wyznaczonym terminie. Państwo Ryszawy są zaangażowani w pozyskiwanie dawców krwi dla Rajka, jednocześnie krzewią wiedzę na temat psiej hemofilii. W tym celu korzystają z psich portali internetowych (szczególne wsparcie i pomoc otrzymali od www.labradory.info) oraz strony internetowej o swoim podopiecznym. Opiekunowie psów, które mogłyby oddać krew dla Raja, mogą się zgłaszać do weterynaryjnego banku krwi w Warszawie lub jego filii, gdzie pozyskany materiał zostanie przebadany i poddany odpowiedniej obróbce.

Niejednokrotnie słyszy się opinie ludzi, że "sztuczne przedłużanie życia psu nie ma sensu" lub "po co psa męczyć". Tak może powiedzieć tylko ktoś, kto nie zna Raja. Ten pogodny czarny labrador zdaje się każdym swoim ruchem wyrażać zasadę carpe diem i nawet w trakcie transfuzji krioprecypitatu zachowuje się, jakby był częścią wielkiego spektaklu, w którym przyszło mu zagrać główną rolę.

Bank krwi
Weterynaryjny Bank Krwi im. Milusia powstał w grudniu 2003 roku na wzór amerykańskich banków zwierzęcej krwi. Stworzony został przez duet pasjonatów: lekarzy weterynarii Roberta Marczaka i Jerzego Kemilewa, a obecnie znakomicie funkcjonuje pod czujnym okiem doktora Marczaka. Labrador Miluś, patron banku, chorował na hemofilię podobnie jak bohater niniejszego artykułu.

Historia transfuzji pełnej krwi u zwierząt w Polsce ma długoletnią tradycję. Wielu lekarzy weterynarii radziło sobie, dobierając dawcę wśród własnych pacjentów, jednak stały dostęp do zróżnicowanego asortymentu do przetoczeń daje więcej możliwości w podejmowaniu decyzji terapeutycznych. Bank krwi czynny jest codziennie 24 godziny na dobę, co umożliwia transfuzję w nagłych sytuacjach oraz planowe przetoczenia przy leczeniu długoterminowym. Potrzebny materiał niezwłocznie przywożony jest przez kuriera do lecznicy, która zgłosiła takie zapotrzebowanie. Obecnie oprócz Warszawy krew i jej pochodne dostępne są w kilku filiach banku na terenie całego kraju: w Lublinie, Łodzi, Mikołowie, Toruniu, Olsztynie, Szczecinie i Wrocławiu.

Niezastąpieni dawcy
Ważnym atutem istnienia banku jest otrzymanie materiału do przetoczenia od sprawdzonego, zdrowego dawcy. Każdy pies, który zostaje dawcą krwi, musi być nie tylko klinicznie zdrowy, ale również regularnie szczepiony przeciwko chorobom zakaźnym, odrobaczany oraz zabezpieczany przeciwko pchłom i kleszczom. Dawca powinien być w wieku od 10 miesięcy do 7 lat, ważyć co najmniej 25 kg i mieć zrównoważony temperament. Każdorazowo pobrana krew przechodzi badanie morfologiczne i podstawowe biochemiczne oraz w kierunku Babesia canis (pierwotniaka przenoszonego przez kleszcze). Przy pierwszym pobraniu określana jest także grupa krwi. Właściciel dawcy zobowiązuje się współpracować z bankiem przez przynajmniej rok, w tym czasie krew od psa pobierana jest kilkakrotnie, w odstępach nie krótszych niż trzy tygodnie. Wiele osób zadaje pytanie, co honorowy dawca dostaje w zamian. Z całą pewnością nie czekoladę, gdyż ta zawiera trującą dla psów teobrominę! Po każdym oddaniu jednostki krwi (450 ml) pies otrzymuje 3 kg wysokoenergetycznej karmy firmy Eukanuba, a właściciel informację dotyczącą stanu zdrowia podopiecznego (na podstawie wykonanych badań).

Nadzieja
Nie można przewidzieć, jak długo psi pacjent będzie w stanie przeżyć z tak poważnym upośledzeniem układu krzepliwości. Doświadczenia lekarzy weterynarii na świecie wykazują, że zwykle kilka lat (5-6 lat od momentu rozpoznania choroby). Każde przetoczenie krioprecypitatu, chociaż konieczne, jest jednocześnie ryzykiem dla zdrowia zwierzęcia - Raj już kilkakrotnie zareagował alergicznie. Wówczas transfuzja musi zostać przerwana i podaje się psu leki przeciwalergiczne i przeciwwstrząsowe. Dotychczas korzyści płynące z podawania "krio" znacznie przeważały nad niedogodnościami i mamy nadzieję, że taki stan utrzyma się długo.

lekarz weterynarii
Dominika Borkowska-Bąkała

• U psów rozpoznanych jest 8 grup krwi, które nazywane są skrótem DEA od angielskiej nazwy Dog Erytrocyte Antygen i numerowane DEA 1.1, DEA 1.2, a następnie kolejno DEA 2, DEA 3... aż do DEA 7.
• Nie ma konieczności sprawdzenia zgodności grupy krwi przy pierwszej transfuzji, gdyż psy nie posiadają naturalnych przeciwciał przeciwko erytrocytom innej grupy krwi. Powstają one dopiero kilka dni po przetoczeniu, dlatego kolejna transfuzja przeprowadzona później niż po 2 tygodniach zawsze wymaga określenia grupy krwi lub wykonania próby krzyżowej.
• Zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa transfuzji ma krew grupy DEA 1. Daje ona najsilniejszą odpowiedź antygenową i może spowodować reakcję alergiczną przy kolejnej transfuzji.
• Idealnym dawcą krwi jest pies, który ma grupę krwi inną niż DEA 1 (np. charty angielskie greyhoundy).
• Grupa krwi ma znaczenie wyłącznie w wypadku przetaczania materiału zawierającego erytrocyty (czyli pełna krew świeża lub schłodzona i koncentrat czerwonokrwinkowy).

• Niedokrwistość (anemia)
• Silne krwotoki
• Zatrucia powodujące rozpad czerwonych krwinek
• Hemofilia typu A i B
• Choroba von Willebrandta
• Zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (DIC)
• Hipoproteinemia (niedobór białek osocza)
• Niektóre choroby zakaźne, jak nosówka czy parwowiroza

• Krew pełna świeża (do 8 godzin od pobrania) - krew pobrana bezpośrednio od dawcy, zawiera krwinki czerwone (erytrocyty), krwinki białe (leukocyty), płytki krwi (trombocyty), czynniki krzepnięcia, albuminy i inne białka osocza. Przechowywana w warunkach chłodniczych do 8 godzin.
• Krew pełna przechowywana (powyżej 8 godzin od pobrania) - podobnie jak poprzednia niepoddawana żadnej obróbce, ale zawiera tylko krwinki czerwone (erytrocyty) i białka osocza. Przechowywana w warunkach chłodniczych do 35 dni.
• Koncentrat czerwonokrwinkowy - odwirowana krew pełna i oddzielone osocze, zawiera koncentrat krwinek czerwonych. Przechowywany w warunkach chłodniczych do 35 dni.
• Osocze - płynna część krwi pozbawiona elementów komórkowych, czyli krwinek. Jest źródłem czynników krzepnięcia, albumin i innych białek osocza. Przechowywane w formie mrożonej (w temp. od -20 do -30°C) do kilku lat.
• Krioprecypitat - mrożony koncentrat białek osocza zawierający czynniki krzepnięcia. Przechowywany w temp. -30°C do 1 roku.
• Surowica - podobnie jak osocze jest płynną frakcją krwi pozbawioną elementów komórkowych (krwinek) i czynników krzepnięcia. Stosowana w wypadku niedoboru przeciwciał i przy uodparnianiu przeciwko chorobom zakaźnym.